Y Celfyddydau Archives - Womens Equality Network Wales

Valerie Latham

Iaith Cymraeg & Cadwraeth Ddiwylliannol Y Celfyddydau

Yn enedigol o Gaerdydd, enillodd Elizabeth Valerie Davies, a oedd yn cael ei hadnabod yn ddiweddarach fel Valerie Latham, ei henw ar ôl priodi, fedal aur yn 15 oed yng Ngemau Nofio Ewropeaidd 1927 yn rhan o dîm cyfnewid 400 metr Prydain Fawr. Enillodd ddwy fedal efydd i Brydain hefyd mewn cystadlaethau unigol yng Ngemau Olympaidd 1932, ac ennill cyfanswm o 11 o fedalau mawr mewn cystadlaethau rhyngwladol.

Tessie O’Shea

Y Celfyddydau

Yn enedigol o Gaerdydd, dechreuodd Teresa Mary “Tessie” O’Shea berfformio pan oedd yn ifanc iawn ac ymddangosodd mewn nifer o ddarllediadau ar radio’r BBC pan oedd yn ei harddegau. Enillodd wobr Tony i’r Actores Orau mewn Sioe Gerdd am ei rhan yn y 1960au yn The Girl Who Came to Supper. Ymddangosodd mewn sawl ffilm ac mewn rhaglenni teledu gan gynnwys Bedknobs and Broomsticks a The Good Old Days.

Susan Williams-Ellis

Twymder Cymdeithasol & Gweithrediad Y Celfyddydau

Roedd Susan Caroline Williams-Ellis yn ferch i Syr Bertram Clough Williams-Ellis, pensaer a chrëwr pentref gwyliau Portmeirion. Yn 16 oed, cafodd ei hanfon i Ysgol Dartington Hall yn Nyfnaint, lle y dysgodd sut i wneud crochenwaith gan Bernard a David Leach. Taniwyd ei diddordeb mewn crochenwaith o’r newydd ar ôl gweithio’n creu mapiau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Erbyn hynny roedd wedi symud yn ôl i Gymru. Gyda’i gŵr, sefydlodd fusnes Crochenwaith Portmeirion, gan ddatblygu ei chyfresi a’i dyluniadau ei hun a fyddai’n dod yn annwyl i bobl ym mhedwar ban byd. Bu hefyd yn darlunio llyfrau ac yn paentio, cyn ymddeol yn 2005.

Sheila Morrow

Iaith Cymraeg & Cadwraeth Ddiwylliannol Y Celfyddydau

A hithau’n gweithio fel athrawes ymarfer corff yng Nghaerdydd, ei dinas enedigol, enillodd Sheila Morrow 136 o gapiau’n chwarae hoci i Brydain Fawr ac i Gymru. Rhwng 1967 a 1984, bu’n gapten ar y ddau dîm a chwaraeodd mewn pump o Bencampwriaethau Byd. Bu’n gweithio i Chwaraeon Cymru o 2003, ac roedd yn feirniad yng Ngemau Olympaidd 2004 a 2008. Yn 2017 cafodd ei phenodi’n Gyfarwyddwraig Hoci Prydain Fawr.

Shirley Bassey

Y Celfyddydau

Ganwyd Shirley Veronica Bassey yn Stryd Bute yn Tiger Bay, a daeth i’r amlwg gyntaf yn 1957 gyda ‘The Banana Boat Song’. Flwyddyn yn ddiweddarach hi oedd yr artist cyntaf o Gymru i gyrraedd rhif un gyda’i sengl ‘As I Love You’. Yn fwyaf enwog am recordio caneuon agoriadol ffilmiau James Bond, mae wedi perfformio dros y byd i gyd i deuluoedd brenhinol a phwysigion ac mae wedi codi cannoedd o filoedd drwy ei gwaith elusennol. Yn 2000, cafodd DBE am ei gwasanaeth i’r celfyddydau perfformio.

Sian Phillips

Y Celfyddydau

Yn enedigol o Wauncaegurwen ym Morgannwg, mae Jane Elizabeth Ailwên Phillips, sy’n fwy adnabyddus fel Siân Phillips, yn actores ar y llwyfan a’r sgrin a hefyd yn gantores. Mae’n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Livia yn addasiad y BBC o I, Claudius ond mae’n serennu mewn rhaglenni teledu a dramâu llwyfan ers ei harddegau hwyr. Ers 2005, mae BAFTA Cymru yn cyflwyno gwobr am gyfraniad arwyddocaol sydd wedi’i henwi ar ôl Siân.

Y Celfyddydau

Valerie Latham

Tessie O’Shea

Susan Williams-Ellis

Sheila Morrow

Shirley Bassey

Sian Phillips

Ymunwch â RhCM Cymru heddiw

Rhoi arian