Rhan Un: Diwylliant Plaid

Dylai cyfansoddiad eich plaid adlewyrchu ymrwymiad cryf i amrywiaeth, cydraddoldeb a chynhwysiant. Yn y cyflwyniad neu’r datganiad cenhadaeth, dylai nodi’n glir bod y blaid yn ymroddedig i feithrin cymdeithas gynhwysol, amrywiol a theg lle mae gan bob unigolyn, waeth beth yw eu nodweddion gwarchodedig neu gefndir economaidd-gymdeithasol, gyfleoedd cyfartal i gymryd rhan mewn prosesau gwleidyddol ac arweinyddiaeth. Dylai’r aelodaeth fod yn agored i bob unigolyn heb ragfarn na gwahaniaethu a dylai cyrff arweinyddiaeth a chyrff sy’n gwneud penderfyniadau ymdrechu am gydbwysedd rhywedd a chynrychiolaeth amrywiol, gan sicrhau bod gan grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol lais mewn prosesau llywodraethu pleidiau. Fel y ddogfen lywodraethu gyffredinol, dylai cyfansoddiad eich plaid hefyd gynnwys ymrwymiad i hyrwyddo polisïau sy’n mynd i’r afael ag anghydraddoldebau systemig ac yn cefnogi cymunedau ymylol.

Mae cod ymddygiad yn nodi’n dryloyw y safonau a’r disgwyliadau ymddygiad ar gyfer aelodau, staff, gwirfoddolwyr a chynrychiolwyr etholedig y blaid. Mae’n sicrhau bod pob unigolyn sy’n gysylltiedig â’r blaid yn cynnal safonau moesegol, yn trin eraill â pharch, ac yn cyfrannu at amgylchedd gwleidyddol cadarnhaol a chynhwysol. Mae cod ymddygiad cadarn sy’n cael ei gyfathrebu a’i orfodi’n effeithiol yn hyrwyddo atebolrwydd, tegwch ac uniondeb. Er y gall helpu i atal aflonyddu, rhagfarn a gwahaniaethu cyn iddynt ddigwydd, dylai hefyd ddarparu gweithdrefnau clir ar gyfer rhoi gwybod am achosion o dramgwyddo a mynd i’r afael â nhw.  

Er mwyn meithrin amrywiaeth a chynhwysiant, dylai’r cod ymddygiad nodi bod rhaid i bob aelod a swyddog gadw at egwyddorion parch, tegwch a pheidio â gwahaniaethu, ac nad yw unrhyw fath o iaith casineb, aflonyddu, cam-drin neu wahaniaethu ar sail unrhyw nodwedd warchodedig neu statws economaidd-gymdeithasol yn cael ei oddef. Dylai gadarnhau ymrwymiad eich plaid i gyfle cyfartal a chyfranogiad teg, gan sicrhau bod grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol yn teimlo eu bod yn cael eu croesawu a’u gwerthfawrogi.  

Er bod unigolion sy’n gysylltiedig â’r blaid yn aml yn chwarae rhan allweddol o ran hyrwyddo amrywiaeth a chynhwysiant, mae polisïau mewnol pwrpasol yn amhrisiadwy i sicrhau bod y gwaith hwn yn dryloyw, yn gynaliadwy ac yn gyson. 

Isod mae rhestr o bolisïau mewnol allweddol y dylai pleidiau ystyried eu mabwysiadu i sicrhau eu bod yn gynhwysol o’r holl grwpiau sydd heb gynrychiolaeth ddigonol. Dylai pob polisi nodi disgwyliadau a phrosesau clir a darparu ffordd strwythuredig o fynd i’r afael â gwneud penderfyniadau ac anghydfodau. 

• Polisi Hygyrchedd – Yn cynnwys hygyrchedd mewn digwyddiadau, etholiadau, ymgyrchu, a chyfathrebu i sicrhau bod yr holl aelodau yn cymryd rhan.  

• Polisi Asesu Ymgeiswyr – Yn amlinellu sut mae prosesau fetio, cyfweld ac asesu’r blaid yn sicrhau dull teg a chynhwysol, gan gynnwys defnyddio paneli amrywiol a hyfforddi aelodau’r panel.

• Polisi Cyfathrebu a’r Cyfryngau – Yn sefydlu canllawiau ar gyfer sut mae’r blaid yn cyfathrebu â’r cyhoedd a’r cyfryngau, gan sicrhau cynhwysiant a pharch.  

• Polisi Diogelu Cwynion a Chwythwyr Chwiban – Yn nodi proses ddiogel a chyfrinachol ar gyfer rhoi gwybod am wahaniaethu, aflonyddu, neu bryderon sy’n gysylltiedig â rhagfarn ac yn sicrhau bod unigolion yn cael eu diogelu rhag dial ar ôl codi problemau gydag amrywiaeth a chynhwysiant.  

• Polisi Gwahaniaethu ac Aflonyddu – Yn mynegi bod safbwynt dim goddefgarwch tuag at wahaniaethu ac aflonyddu yn hanfodol ar gyfer sefydliad amrywiol a chynhwysol. Mae’n diffinio ymddygiadau annerbyniol yn glir, yn darparu mecanweithiau adrodd, yn amlinellu camau disgyblu ar gyfer troseddau, ac yn nodi dull gweithredu ar gyfer atal gwahaniaethu ac aflonyddu cyn iddo ddigwydd.  

• Polisi Monitro Amrywiaeth – Yn nodi prosesau’r blaid ar gyfer mesur ac olrhain eu cynnydd o ran amrywiaeth a chynhwysiant trwy asesiadau rheolaidd, cynnal arolygon ymhlith aelodau, ac adroddiadau am amrywiaeth.  

• Polisi Cyfle Cyflogaeth Cyfartal – Yn amlinellu gweithdrefnau ar gyfer atal rhagfarn wrth recriwtio, gwneud gwerthusiadau perfformiad, a datblygiad gyrfa, gan gynnwys arferion cyflogi amrywiol fel cyfweliadau strwythuredig, sgrinio CVs heb fanylion personol, a phartneriaethau gyda chronfeydd talent amrywiol. 

• Polisi Cyflog Cyfartal – Yn nodi polisïau ynghylch nodi bylchau cyflog, mynd i’r afael â nhw a’u hatal, gan gynnwys archwiliadau cyflog a strwythurau cyflog tryloyw.  

• Polisi Gweithio Hyblyg ac Addasiadau – Mae hyblygrwydd yn y gweithle yn cefnogi gweithwyr ag anghenion gwahanol, gan gynnwys rhieni a gofalwyr di-dâl, unigolion anabl, neu’r rhai sy’n cadw at arferion crefyddol. Dylai’r polisi hwn cynnwys gweithio o bell, oriau hyblyg, ac addasiadau rhesymol.  

• Polisi Absenoldeb Rhiant – Yn sefydlu darpariaethau clir ar gyfer absenoldeb rhiant, gan gynnwys mamolaeth, tadolaeth, mabwysiadu, ac absenoldeb rhiant a rennir. Dylai’r polisi hwn amlinellu hawliau gwyliau, opsiynau hyblyg ar gyfer dychwelyd i’r gwaith, a diogelu rhag gwahaniaethu er mwyn meithrin amgylchedd sy’n gyfeillgar i deuluoedd ac sy’n gynhwysol.  

• Polisi Cefnogaeth gan Gymheiriaid – Yn nodi sut mae’r blaid yn annog, cefnogi ac yn darparu adnoddau ar gyfer rhwydweithiau cefnogaeth gan gymheiriaid, sy’n darparu systemau cymorth hanfodol i grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol ac yn helpu i gynyddu eu lleisiau o fewn y blaid.  

• Polisi Gweithredu Cadarnhaol – Yn nodi camau y mae’r blaid yn eu cymryd i sicrhau bod grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol yn cael eu hystyried yn weithredol wrth fetio ymgeiswyr, creu rhestr hir, creu rhestr fer, a dethol.  

• Polisi Ymddygiad ar y Cyfryngau Cymdeithasol ac Ar-lein – Yn nodi disgwyliadau ar gyfer ymddygiad ar-lein, gan gynnwys ymgysylltu parchus a chyfrifol ar lwyfannau digidol. Mae’n cynnwys enghreifftiau o ymddygiad na fydd yn cael ei oddef, sut y gall pobl adrodd digwyddiadau, a chwynion a gweithdrefnau disgyblu’r blaid.  

• Polisi Lles a Chynhwysiant – Yn amlinellu sut mae’r blaid yn sicrhau lles, diogelwch a thriniaeth deg ar gyfer pob unigolyn, gan hyrwyddo amgylchedd cynhwysol lle nad oes gwahaniaethu. Dylai gynnwys darpariaethau ar gyfer gwasanaethau cymorth, hygyrchedd, cyfle cyfartal, a mesurau i fynd i’r afael â phryderon lles yn effeithiol. 

Dylai pob polisi nodi disgwyliadau a phrosesau clir a darparu ffordd strwythuredig o fynd i’r afael â gwneud penderfyniadau ac anghydfodau.   

Rhyngblethedd: Yn canolbwyntio ar orgyffyrddiad gwahanol fathau o wahaniaethu, mae’r modiwl hwn yn helpu aelodau i ddeall sut mae ffactorau fel hil, rhywedd, dosbarth a chyfeiriadedd rhywiol yn croestorri ac yn creu heriau unigryw i grwpiau ymylol.  

Gwrth-wahaniaethu a gwrth-aflonyddu: Yn ymdrin â sut i gydnabod, atal a mynd i’r afael â gwahaniaethu ac aflonyddu. Mae’n cynnwys canllawiau ar ymdrin â chwynion yn effeithiol a meithrin gweithle diogel, cynhwysol i bawb, waeth beth yw eu cefndir neu hunaniaeth. 

Gwyliwr Gweithredol: Yn grymuso aelodau i ymyrryd wrth fod yn dyst i ymddygiad gwahaniaethol neu niweidiol. Mae’n darparu strategaethau ar gyfer codi llais yn ddiogel neu gymryd camau i herio aflonyddu, rhagfarn neu eithrio pobl, gan hyrwyddo diwylliant o atebolrwydd a chefnogaeth o fewn y sefydliad. 

Iaith Gynhwysol: Yn tynnu sylw at bwysigrwydd defnyddio iaith barchus a chynhwysol i herio stigma a lleihau gwahaniaethu. Yn addysgu aelodau ar effaith eu geiriau ac yn ymdrin â sut i herio iaith niweidiol wrth ddod ar eu traws. 

Ymwybyddiaeth o Ragfarn Ymhlyg: Yn mynd i’r afael ag agweddau anymwybodol neu ystrydebau sy’n dylanwadu ar benderfyniadau a gweithredoedd, yn aml heb i bobl fod yn ymwybodol o hynny. Mae’n annog aelodau i gydnabod eu rhagfarnau eu hunain ac yn darparu strategaethau ar gyfer lliniaru eu heffeithiau. 

Ymwybyddiaeth o Microymosodiadau: Yn canolbwyntio ar ddeall, cydnabod a mynd i’r afael â microymosodiadau – sylwadau neu weithredoedd bach, yn aml yn anfwriadol, sy’n niweidio neu’n eithrio grwpiau ymylol.  

Dylai pleidiau ystyried comisiynu hyfforddiant gan arbenigwyr sydd â phrofiad bywyd. Dylai’r gofynion hyfforddi gael eu teilwra ar gyfer gwahanol rolau yn y blaid, megis aelodau cyffredinol y blaid, paneli recriwtio a dethol, ac uwch swyddogion gweithredol, i fynd i’r afael â’r amgylchiadau a’r cyfrifoldebau penodol. 

Bydd cynrychiolwyr etholedig ac aelodau amlwg o’r blaid yn aml yn cael eu gwahodd gan y cyfryngau, ymgyrchoedd, a grwpiau cymunedol i siarad ar banel neu gael eu cyfweld gan y cyfryngau. Un o’r ffyrdd gorau y gallwch ddangos eich ymrwymiad i gydraddoldeb ac amrywiaeth yw trwy anfon amrywiaeth eang o lefarwyr i ddigwyddiadau cyfryngol a chyhoeddus.

Wrth ddewis cyfranogwyr panel ar gyfer eich digwyddiadau eich hun, ystyriwch flaenoriaethu unigolion sydd â phrofiad byw o’r materion sy’n cael eu trafod, yn enwedig os yw’r pwnc yn ymwneud â chydraddoldeb neu amrywiaeth. Os nad oes unrhyw un sydd â phrofiad bywyd o bwnc ar gael neu’n teimlo’n gyfforddus i siarad, anogwch y llefarydd i gysylltu â nhw neu eu rhwydwaith cefnogaeth gan gymheiriaid ymlaen llaw. Mae hefyd yn hanfodol bod gan bobl o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol gyfle cyfartal i siarad ar bynciau sy’n cyd-fynd â’u harbenigedd a’u diddordebau, nid yn seiliedig ar eu hunaniaeth yn unig.

Er mwyn cynyddu amrywiaeth eich panelwyr, dylech ddefnyddio gweithredu cadarnhaol. Er enghraifft, dylech ystyried annog siaradwyr o grwpiau sy’n cael eu gorgynrychioli yn y blaid i ofyn bob amser pwy arall sy’n ymddangos ar y panel cyn derbyn gwahoddiad. Er enghraifft, os yw’n banel o ddynion yn unig, dylai fod gennych bolisi o awgrymu bod menyw yn y blaid yn cymryd rhan. Os nad yw’n bosibl anfon siaradwr arall, er enghraifft os oes angen ichi anfon person penodol o bwyllgor plaid, pwyllgor seneddol neu bwyllgor cyngor penodol, anogwch yr unigolyn i siarad am gydraddoldeb ac amrywiaeth yn eu datganiad.   

Mae’r camau gweithredu eraill y gallech eu cymryd i gynyddu amrywiaeth y llefarwyr sydd gennych yn cynnwys:   

• Cynnal hyfforddiant cyfryngau i ddatblygu sgiliau siarad cyhoeddus a sgiliau cyfryngau ymhlith eich aelodau, a chadw lleoedd i bobl o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol

• Cynnwys sesiwn mewn hyfforddiant cyfryngau am faterion y gallai pobl o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol eu hwynebu wrth ymddangos yn y cyfryngau. Er enghraifft, technegau ar gyfer herio Islamoffobia mewn cyfweliadau i’r cyfryngau   

• Neilltuo rhywfaint o adnoddau ac amser staff i hyrwyddo gwaith ac ymgyrchoedd rhwydweithiau grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol yn eich plaid trwy ddatganiadau i’r wasg, digwyddiadau ar gyfer y wasg, derbyniadau ac ati.

Wrth drefnu dadl neu drafodaeth, dylech feddwl ymlaen llaw am yr hyn a fyddai’n gwneud i bobl deimlo’n fwy cyfforddus ac yn galluogi mwy o bobl i gyfrannu. Er enghraifft, mae pobl o grwpiau mwyafrifol yn aml yn siarad am amser hirach ac yn gallu boddi lleisiau pobl o grwpiau lleiafrifol. Er mwyn mynd i’r afael â hyn, gallech ystyried camau gweithredu fel cael cyfraniadau wedi’u hamseru gan bobl yn ystod trafodaethau a sicrhau bod y cadeirydd yn dewis ystod amrywiol o bobl i gyfrannu.

Nid yw pobl o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol bob amser yn teimlo eu bod wedi’u cynrychioli mewn deunyddiau, delweddau mewn maniffestos a’r fideos ymgyrchu a gynhyrchir gan bleidiau gwleidyddol. Nid yn unig y mae hyn yn atgyfnerthu rhwystrau strwythurol i gymryd rhan mewn gwleidyddiaeth, ond gall hefyd ddieithrio pobl sydd â diddordeb mewn ymuno â phlaid. Mae gwneud delweddau eich plaid yn rhai sy’n gynrychioliadol o boblogaeth amrywiol Cymru yn bwysig. Wrth ddewis ffotograffau ymgyrchu a chreu deunyddiau fel taflenni neu ddarllediadau etholiad ar gyfer y blaid, mae’n bwysig dangos cynrychiolaeth amrywiol sy’n adlewyrchu sbectrwm llawn cymdeithas.  

Fodd bynnag, byddwch yn ymwybodol na ddylai’r delweddau hyn fod yn symbolaidd. Nid oes diben creu deunyddiau cynhwysol os nad ydych chi’n cymryd y camau gweithredu eraill a ddisgrifir yn y pecyn hwn. Er enghraifft, peidiwch â gofyn i aelodau ethnig leiafrifol ymddangos mewn lluniau ac yna pheidio â chymryd camau rhagweithiol i gael gwared ar rwystrau iddynt gymryd rhan yn llawn yng ngweithgareddau eich plaid.

Yn aml, mae llawer o gynnwys i’w roi i mewn i faniffesto a all olygu bod pynciau fel cydraddoldeb yn cael eu torri o’r ddogfen neu nad ydyn nhw mor amlwg ag y dylen nhw fod. Wrth ysgrifennu eich maniffesto, gwnewch yn siŵr eich bod yn ystyried o’r dechrau sut y bydd eich ymrwymiad i gydraddoldeb ac amrywiaeth yn cael ei adlewyrchu. Gallai hyn olygu bod gennych adran benodol o’ch maniffesto wedi’i neilltuo ar gyfer eich polisïau cydraddoldeb; neu fe allech chi gynnwys ymrwymiadau perthnasol drwy gydol y ddogfen. Gallech hefyd ystyried cynhyrchu maniffestos wedi’u targedu sy’n manylu ar bolisïau sy’n berthnasol i wahanol grwpiau a’u hanghenion penodol. 

Dylai pawb yng Nghymru allu cael gafael ar wybodaeth am weithgareddau gwleidyddol a chymryd rhan ynddynt. Er mwyn cyflawni hyn, mae’n hanfodol bod eich holl aelodau a’ch darpar bleidleiswyr yn deall eich deunyddiau ymgyrchu ac aelodaeth yn hawdd.   

Mae’n arfer da cynhyrchu deunyddiau ymgyrchu, maniffestos a thaflenni mewn amrywiaeth o fformatau, er enghraifft: Hawdd ei Ddeall, ar sain, BSL a Braille. Dylai pleidiau bob amser ychwanegu isdeitlau at fideos i alluogi pobl ag amhariad ar y clyw allu ymgysylltu â’r cynnwys. 

Nid yw rhai pobl yn siarad Cymraeg na Saesneg fel iaith gyntaf. Mae’n bwysig bod pleidiau’n rhagweld hyn a lle bo’n briodol yn cynhyrchu deunyddiau mewn ieithoedd heblaw Cymraeg a Saesneg. Ochr yn ochr â Chymraeg a Saesneg, efallai yr hoffech ystyried sicrhau bod eich deunyddiau ymgyrchu ar gael yn y tair iaith a siaredir fwyaf yn yr etholaeth neu’r ardal honno. Dylai pleidiau cenedlaethol feddwl am roi cymorth ac arian ychwanegol i bartïon lleol mewn ardaloedd lle maen nhw’n gwybod bod sawl iaith heblaw Cymraeg a Saesneg yn cael ei siarad. Wrth gyfieithu deunyddiau a dogfennau, dylai pleidiau ddefnyddio cyfieithydd proffesiynol yn hytrach na gwirfoddolwr.