Twymder Cymdeithasol & Gweithrediad

Illustration of Meena Upadhyaya by Molly Allen

Meena Upadhyaya

Cydraddoldeb Hil Twymder Cymdeithasol & Gweithrediad

Ganwyd yn India a symudodd i’r DU yn 19 oed fel gwraig tŷ. Astudiodd Meena Upadhyaya
Radd Meistr yng Nghaeredin ar ôl cael ei hannog i astudio gan ei gŵr, yna, cwblhaodd ddoethuriaeth mewn meddygaeth atgenhedlu. Yn ddiweddarach, fe ddatblygodd ei gyrfa fel gweddw ar ôl i’w gŵr farw’n ifanc, yn ei dridegau. Wedi’i lleoli yng Nghaerdydd am flynyddoedd lawer, mae Upadhyaya wedi treulio ei gyrfa yn canolbwyntio ar anhwylderau genetig, gan ddatblygu profion arloesol i gynorthwyo yn y diagnosis o dros 20 o glefydau genetig. Fel sylfaenydd Welsh Asian Women Achievement Awards a’r Ethnic Minority Women in Welsh Healthcare, derbyniodd OBE yn 2016 am “wasanaethau i eneteg feddygol a chymuned Asiaidd Cymru”. Etholwyd hi yn Gymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru yn 2018.

Illustration of Lucy Thomas by Molly Allen

Lucy Thomas

Gwyddoniaeth, Addysg & 3ydd Sector Twymder Cymdeithasol & Gweithrediad

Yn enedigol o Lansamlet, lle y priododd ei gŵr, y contractwr glo Robert Thomas, yn ddiweddarach, mae Lucy Thomas yn cael ei hadnabod ers tro fel ‘mam y fasnach glo-stêm yng Nghymru’. Yn ôl pob sôn byddai llwythi o lo yn cael eu cludo i Lundain o hewl y teulu Thomas, y daeth Lucy’n gyfrifol amdani ar ôl i’w gŵr farw. Bu Thomas a’i mab William yn gweithio’r glo o dan fferm gyfagos y Graig yn ddiweddarach, ac mae’r hanesydd o Ferthyr Charles Wilkins yn rhoi disgrifiad canmoliaethus o’i bywyd yn 1888, gan ei disgrifio fel menyw fusnes ffraeth a galluog. Bu farw o dwymyn teiffoid ym Merthyr Tudful yn 1847, gan adael bron i hanner cant o dai a bythynnod rhydd-ddaliadol a lesddaliadol i’w phlant.

Illustration of Margaret Mackworth by Molly Allen

Margaret Mackworth

Twymder Cymdeithasol & Gweithrediad

Roedd Margaret Haig Thomas o Lan-wern yn arglwyddes ac yn swffragét brwd. Cafodd ei harestio am losgi cynnwys blwch llythyrau ac aeth ar streic newyn am bum diwrnod. Yn 1915 bu bron iddi foddi pan suddodd y Lusitania, ac ysgogodd hynny hi i fod yn ffeminydd mwyfwy radical. Wedi i’w thad (David Alfred, Is-iarll Rhondda) farw, etifeddodd 28 o’i gwmnïau, ac roedd wedi’i rhestru yn y Directory of Directors yn 1919 fel cyfarwyddwraig 33 o gwmnïau. Yn 1926 hi oedd y fenyw gyntaf i ddod yn llywydd Sefydliad y Cyfarwyddwyr. Ymgyrchodd Margaret yn aflwyddiannus i gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, ond fe ddaliodd ati i hybu hawliau i fenywod drwy ei chyhoeddiad Time and Tide, a gellid dadlau mai hi oedd un o ffeminyddion mwyaf blaenllaw ei hoes.

Illustration of Martha Musonza Holman by Molly Allen

Martha Musonza Holman

Twymder Cymdeithasol & Gweithrediad

Ar ôl gorfod ffoi o’i chartref yn Zimbabwe yn 2001 wedi iddi gael ei beirniadu am ddysgu gwleidyddiaeth i fyfyrwyr, mae Martha Musonza Holman o’r Fenni’n gweithio ers 16 mlynedd i feithrin cysylltiadau rhwng ei gwlad fabwysiedig a’r gwlad enedigol. Hi yw sylfaenydd Cwmni Buddiant Cymunedol Love Zimbabwe, ac mae’n ymweld â Zimbabwe’n flynyddol i sicrhau bod cynhyrchwyr Masnach Deg yn cael cydnabyddiaeth ariannol. Yn 2016 a 2017 aeth â myfyrwyr o Adran Anthropoleg Prifysgol Llambed gyda hi i gymryd rhan mewn prosiectau cymunedol mawr. Yn 2017, enillodd wobr yng nghategori cymdeithasol a dyngarol Gwobrau Cydnabod Llwyddiant Menywod o Leiafrifoedd Ethnig yng Nghymru (EMWAA) i fenywod sydd wedi gwneud cyfraniad arwyddocaol i fywyd Cymru.

Illustration of Leanne Wood by Molly Allen

Leanne Wood

Gwleidyddiaeth & Gwasanaethau Cyhoeddus Twymder Cymdeithasol & Gweithrediad

Yn enedigol o’r Rhondda, mae Leanne Wood yn Aelod Cynulliad ers 2003 ac mae wedi bod yn llefarydd i’w phlaid ar faterion gwyrdd, cynaliadwyedd, cyfiawnder cymdeithasol, a thai ac adfywio. Mae Leanne wedi bod yn weithgar iawn ym mudiad yr undebau llafur ac mae wedi llunio dwy ddogfen bolisi fawr i’w phlaid. Yn 2008, roedd Gwneud ein Cymunedau’n Fwy Diogel yn dadlau dros ddatganoli’r system cyfiawnder troseddol i Gymru, ac yn 2011 cyhoeddwyd Cynllun Gwyrdd i’r Cymoedd, yn dadlau dros raglen i greu swyddi gwyrdd er mwyn adfywio hen feysydd glo’r cymoedd. Yn 2012 hi oedd y fenyw gyntaf i’w dewis yn arweinydd ar Blaid Cymru.

100 Welsh Women illustrations by Molly Allen