Hawliau LGBTQ+ & Cynrychiolaeth

Dechreuodd Tavi Murray ei gyrfa academaidd drwy ennill gradd dosbarth cyntaf mewn Ffiseg a Chyfrifiadureg ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth. Mae’n arbenigwraig o fri rhyngwladol ar rewlifoedd, ac yn astudio i ba raddau y mae rhewlifoedd yn cyfrannu at godi lefel y môr yn fyd-eang, nawr ac yn y dyfodol. Mae ei gwaith wedi mynd â hi i’r Arctig ac i’r Antarctig ac wedi ennill iddi Fedal y Pegynau, ac mae wedi cael cyllid ar gyfer sawl prosiect gan Ymddiriedolaeth Leverhulme.

Yn wreiddiol o Gaerdydd, mae gan Norena Shopland radd meistr mewn astudiaethau treftadaeth. Mae hi wedi gweithio i’r Amgueddfa Brydeinig, Amgueddfeydd Cenedlaethol yr Alban ac Amgueddfa Llundain ymhlith sefydliadau treftadaeth blaenllaw. Bellach yn arbenigo mewn ymchwilio, recordio a hyrwyddo LGBT +, hanes menywod a Chymru mae hi’n gyfrifol am nifer o brosiectau arloesol; gan gynnwys y prosiect cyntaf yng Nghymru i edrych ar roi cyfeiriadedd rhyw a hunaniaeth rhywedd yn hanes Cymru, a wnaeth arwain at Balchder Cymru, yr arddangosfa gyntaf yn canolbwyntio’n gyfan gwbl ar bobl, cynghreiriaid a digwyddiadau LGBT + y wlad hon.

Hi oedd yn rheoli Gender Fluidity, y prosiect trawsryweddol cyntaf a ariannwyd yng Nghymru a threfnodd i Gillian Clarke ysgrifennu’r gerdd gyntaf (a’r unig un o hyd) yn y byd gan fardd Cenedlaethol yn dathlu pobl LGBT + eu gwlad. Ei llyfr Forbidden Lives: LGBT stories from Wales yw’r gwaith cwbl hanesyddol cyntaf ar gyfeiriadedd rhyw a hunaniaeth rhywedd Cymru. Mae Norena yn darlithio’n helaeth ac mae ei gwaith wedi ymddangos yn y wasg, radio, a theledu. Ar hyn o bryd mae hi’n gweithio gydag amgueddfa Big Pit ar yr arddangosfa gyntaf o ferched sy’n lowyr yng Nghymru, gydag Amgueddfa Glannau Abertawe ar arddangosfa o fathodynnau botwm Cymru, a Race Council Cymru ar eu prosiect Cyllido Loteri Treftadaeth Windrush Cymru yn cofnodi bywydau pobl Affro-Caribïaidd yng Nghymru.

Mae ei llyfrau The Curious Case of the Eisteddfod Baton yn dathlu canu corawl Cymru a chloddio aur Cymru ac mae The Veronal Mystery yn archwilio trosedd hoyw bywyd go iawn. Ymhlith y gweithiau sydd i ddod mae llyfr am hanes menywod sy’n trawswisgo.

Magwyd Elaine Floyd ger Pontypridd ac aeth i fyw yn ddiweddarach i Aberpennar. Roedd yn awdur o fri, yn ysgrifennu ar gyfer y teledu ac am anthropoleg. Ysgrifennodd sgriptiau ar gyfer y ddrama fywgraffiadol a ddarlledwyd yn 1981 The Life and Times of David Lloyd George ac addasiadau teledu megis How Green Was My Valley yn 1975, a Testament of Youth yn 1979. Yn 1972 cyhoeddodd ei llyfr The Descent of Woman, yn herio safbwynt wrywaidd The Naked Ape Desmond Morris, er bod ei syniadau ffeministaidd yn cael eu hwfftio mewn cylchoedd academaidd ar y pryd. Mae ei damcaniaethau bellach wedi cael cryn dipyn o sylw, a chawsant eu trafod yn helaeth gan David Attenborough yn y gyfres radio The Waterside Ape yn 2016.

Yn enedigol o Belfast, roedd Eirene Lloyd White, y Farwnes White, yn wleidydd Llafur ac yn newyddiadurwraig. Roedd yn un o’r menywod cyntaf i’w hethol yn AS yng Nghymru a bu’n gweithio fel gohebydd gwleidyddol i’r BBC ac i’r Manchester Evening News.